Kamu davası, bir suç işlendiği iddiasıyla devlet adına savcılık tarafından açılan ve yürütülen ceza davasıdır. Bu dava, toplum düzeninin korunması ve suçun cezalandırılması amacıyla görülür.

Kamu Davası Nedir?

Kamu davası, ceza hukukunda suçun işlenmesiyle birlikte bozulan kamu düzeninin yeniden inşa edilmesi için Cumhuriyet Başsavcısı tarafından resen açılan ve yürütülen bir dava türüdür. Aynı zaman da kamu davası, toplum düzenini bozan her türlü suçun şikayete bağlı olmadan açılabilmesidir. Bu nedenle kamu davasında taraflardan biri mutlaka devlettir ve davayı savcı yürütür.

Amacı; Türk Ceza Hukuku’nda kamu davası, suçun bireysel değil toplumsal bir ihlal olarak görülmesi anlayışına dayanır. Bu yüzden de kamu davası, suç karşısında devletin harekete geçmesini sağlayan, kamu yararının korunması ve adaletin sağlanmasında merkezi bir işlev üstlenen bir yargılama unsurudur. Ayrıca bu dava ile, mağdurların haklarını kamu gücüyle güvence altına almak ve toplumda caydırıcılık etkisi yaratmak gibi temel amaçları da mevcuttur. Kamu davalarında konu edinilen suçlar arasında; hakaret suçu, tehdit suçu, kasten yaralama, taksirle yaralama, cinsel taciz, güveni kötüye kullanma, mala zarar verme, görevi kötüye kullanma, reşit olmayanla cinsel ilişki ve uyuşturucu madde kullanma gibi ceza hukukunda sıkça karşılaşılan fiiller bulunmaktadır.

Kamu Davası Nasıl Açılır ve Açılma Şartları Nelerdir?

Bir kamu davasının açılabilmesi için Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre bazı şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir:

  • Suçun Bildirilmesi: Bir davanın kamu davası olabilmesi için toplumun düzenini bozan ve ceza yasaları kapsamında bulunan bir suçun işlenmiş olması gerekir. Suçun işlenmesi halinde mağdur ya da herhangi biri suçu gerekli yerlere bildirmesi gerekir.
  • Şikayet Süresi: 5237 sayılı TCK’nin 73. maddesine göre; soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı suçlarda (konut dokunulmazlığı ihlali, tehdit, cinsel taciz, dolandırıcılık, taksirle yaralama, hakaret vb.) mağdurun ‘fiil’ ve ‘faili’ öğrenmesinden itibaren 6 ay içerisinde şikayette bulunması gerekir. Müştekinin şikayet hakkını kullanabilmesi için hem faili hem de fiili öğrenmesi gerekir.  Bu 6 aylık süreden sonra yapılan şikayet hak düşürücüdür ve kamu davası açılamaz. Şikayete bağlı olmayan suçlarda ise savcı suçu öğrendiği zamandan itibaren resen kamu davası açabilir.
  • Zamanaşımı: Suç için öngörülen dava zamanaşımı süresi dolmuşsa kamu davası açılamaz.
  • Savcılık Soruşturma Süreci: Savcılık bir suçun işlendiğine dair; şikâyet dilekçesi, ihbar, kolluk birimlerinin bildirimi, basın-yayın organları gibi mecralardan suç bildirimi aldıktan sonra soruşturma sürecini başlatır. Bu soruşturma sürecinde gerekli deliller toplanır, tanıklar dinlenir. Savcı, hem şüpheli lehine hem de aleyhine olan delilleri toplamakla yükümlüdür. Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı tarafından iddianame düzenlenir.
  • İddianamenin Düzenlenmesi: Cumhuriyet savcısı, soruşturma sürecinde kamu davası açmak için yeterli delile ulaştıktan sonra bir iddianame düzenler ve soruşturma işlemi sona erer. İddianamede; sanığa isnat edilen suçun, nerede, ne zaman işlendiği ve dosyada yer alan deliller ile ceza yaptırımı detaylıca yer alır. İddianame kabul edilmesi için mahkemeye sunulur. Kabul edildikten sonra ise kamu davası açılmış olur.
  • Mahkeme Süreci: İddianamenin kabul edilmesinin ardından soruşturma işlemi biter ve kovuşturma süreci başlar. Bu aşamada ise mahkeme günü belirlenir ve tanıklar dinlenir. Daha sonra ise karar verilir.
  • İtiraz Süreci: Mahkeme kararından sonra, taraflar istinaf ve daha sonra temyiz başvurusu yapabilirler. Bu aşama, verilen kararın bir üst mahkemede incelenmesi anlamına gelir. Üst mahkeme ise kararı inceleyip; yerel mahkemenin kararını onaylayabilir, bozabilir ya da değiştirebilir.

Kamu Davasında Şikayet ve Şikayetten Vazgeçme

Şikayete Bağlılık: Hakaret, basit yaralama, konut dokunulmazlığının ihlali gibi suçlarda, şikayete bağlılık esastır. Belirli süre zarfında şikayette bulunulmazsa 6 aylık hak düşürücü süre gereği dava açılamaz.
Şikayetten Vazgeçme: Şikayetten vazgeçme, soruşturma aşamasında takipsizlik kararı, kovuşturma aşamasında ise kamu davasının düşmesi sonucunu doğurur.
Vazgeçme Zamanı: Şikayetten vazgeçme, hüküm kesinleşinceye kadar mümkündür. Hüküm verildikten sonra şikayetten vazgeçmesi, cezanın verilmesini engellemeyecektir.
İştirak Durumu: İştirak halinde suç işlemiş sanıklardan biri hakkındaki şikayetten vazgeçme, diğerlerini de kapsar. Ancak bu kural şikayete bağlı olmayan suçlarda uygulanmaz.

Kamu Davasının Açılmasında Takdir Yetkisi Nedir?

Kamu davasının açılmasında takdir yetkisi, Cumhuriyet savcısının soruşturma sonucunda elde edilen delilleri değerlendirerek kamu davası açıp açmama konusunda sahip olduğu önemli bir hukuki değerlendirme yetkisidir. Ancak bu yetki istisnai bir yetki olup hakları sınırlıdır.
Bu yetki 5237 sayılı Ceza Muhakemeleri Kanunu’nun 171. maddesinde düzenlenmiştir. Bu madde şu şekildedir: 
(1) Cezayı kaldıran şahsî sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşulların ya da şahsî cezasızlık sebebinin varlığı halinde, Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir.
(2) (Değişik:17/10/2019-7188/19 md.) Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, Cumhuriyet savcısı, üst sınırı üç yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı, yeterli şüphenin varlığına rağmen, kamu davasının açılmasının beş yıl süre ile ertelenmesine karar verebilir. Suçtan zarar gören veya şüpheli, bu karara 173 üncü madde hükümlerine göre itiraz edebilir.”
(6) (Ek:17/10/2019-7188/19 md.) Bu madde hükümleri;
a) Suç işlemek için örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları ile örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar,
b) Kamu görevlisi tarafından görevi sebebiyle veya kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen suçlar ile asker kişiler tarafından işlenen askerî suçlar,
c) Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar, hakkında uygulanmaz.”

Yukarıdaki maddede de bahsedildiği üzere Cumhuriyet savcısının kamu davası ile ilgili, soruşturma aşamasındaki yetkileri şu şekildedir:

  • Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir (KYOK).
  • Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verebilir.
  • Soruşturma sürecinde kamu davası açmak için yeterli delile ulaştıktan sonra suç isnadına yönelik iddianame düzenler ve kovuşturma aşamasına geçilir.

Kamu Davasına Katılma (Müdahil Olma)

Kamu davasına katılma, suçtan zarar gören mağdurun ya da kurumun, savcının yanında ve yasal haklarını kullanarak davaya müdahil olmasıdır. Bu durum CMK’nin 237. maddesinde şöyle ifade edilmiştir:

“Madde 237 – (1) Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler.
(2) Kanun yolu muhakemesinde davaya katılma isteğinde bulunulamaz. Ancak, ilk derece mahkemesinde ileri sürülüp reddolunan veya karara bağlanmayan katılma istekleri, kanun yolu başvurusunda açıkça belirtilmişse incelenip karara bağlanır.”

Katılma Usulü: Katılma, kamu davasının açılmasından sonra mahkemeye dilekçe verilmesi veya katılma istemini içeren sözlü başvurunun duruşma tutanağına geçirilmesi suretiyle olur.
Vazgeçmenin Katılmaya Etkisi: Kovuşturma aşamasında şikayetten vazgeçilmesi halinde davaya katılma olanağı kalmaz, verilmiş bir katılma kararı varsa hükümsüz kalır.
Katılmanın Önemi: Suçtan zarar gören mağdur; delil sunabilir, tanık gösterebilir. Böylece süreçte pasif değil aktif bir şekilde rol almış olur.

Kamu Davasının Düşme Nedenleri Nelerdir?

Kamu davasının düşmesi, ceza yargılaması devam ederken dava hakkında karar verilmeden önce yargılamanın sonlandırılması demektir. Ceza Muhakemesi Kanunu ve Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen aşağıda sayılan durumların varlığı hâlinde, kamu davasının sürdürülmesi mümkün olmaz ve mahkeme tarafından düşme kararı verilir:

  • Şikayetten Vazgeçme: Şikayete bağlı suçlarda, mağdurun şikayetini geri alması davanın düşmesine neden olur.
  • Şikayet Yokluğu veya Süresinde Yapılmaması: Yukarıda detaylı bahsettiğimiz 6 aylık şikayet süresinin dolması halinde kamu davası açılamaz
  • Dava Zamanaşımı: Dava zamanaşımı süresi dolduğunda kamu davası düşer. Bu kurum, suçun işlendiği tarihten itibaren belirli bir sürenin geçmesine rağmen dava açılmamış ya da açılmış olsa bile kanuni süre içinde sonuçlandırılmamış olması durumunda devlete tanınan cezalandırma yetkisinin sona ermesini ifade eder. Böylece devlet, cezalandırma hakkından vazgeçmiş sayılır ve ceza davası düşer.
  • Uzlaşma: Uzlaşması kapsamına giren suçlarda uzlaşmaya gidilmesi davayı düşürür.
  • Sanığın Ölümü: Kanunda ifade ettiği üzere sanığın ölümü gerçekleştikten sonra dava düşer. Ancak, el konulması gereken nitelikte olan eşya ve maddi kazançlar bakımından dava sürdürülür ve bu malların müsaderesine (devlet tarafından alınmasına) karar verilebilir.
  • Genel Af: Genel af halinde, kamu davası düşer, hükmolunan cezalar bütün neticeleri ile birlikte ortadan kalkar.
  • Önödeme : Önödeme kurumunun uygulanması halinde kamu davası düşer. Bu kurum, uzlaşmaya tabi suçlar dışında; yalnızca adli para cezası öngörülen suçlarda veya kanunda üst sınırı 6 ayı aşmayan hapis cezası öngörülen suçlarda geçerlidir. Fail, belirlenen miktardaki parayı ödeyerek soruşturma ya da kovuşturmanın sonuçlarından kurtulur ve böylece ceza yargılaması sona ermiş olur.
  • Delillerin Yetersizliği: Soruşturma sırasında delillerin yetersiz olması gerekçesi ile dava açılamayacağı gibi, kovuşturma esnasında da yetersiz delil olduğu tespit edilirse dava düşebilir.

Kamu Davasında Hüküm ve Sonuçlar

Mahkeme, yapılan yargılama sonucunda delilleri değerlendirerek sanığın suçlu olup olmadığına karar verir ve buna göre farklı hüküm türleri ortaya çıkar. Bu türler şu şekildedir:

  • Mahkumiyet Kararı: Sanığın suçu işlediğinin sabit görülmesi halinde mahkumiyet kararı verilir. Bu karar sonucunda; hapis cezası, adlî para cezası ,güvenlik tedbirleri gibi cezalar uygulanabilir.
  • Beraat Kararı: Mahkeme, sanığın suçsuz olduğuna kanaat getirmişse beraat kararı verilir. Sanık hakkında hiçbir ceza uygulanmaz ve adli sicil kaydı oluşturulmaz.
  • Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı: Ceza verilmesine yer olmadığı kararı beraat kararı mahiyetinde değildir, fiil suç teşkil etmesine rağmen faile kusuru bulunmaması sebebiyle veya kanunda düzenlenen cezasızlık halleri nedeniyle ceza verilmemesi sonucunu doğuran nihai bir karardır.
  • Davanın Reddi: Sanık hakkında aynı fiil nedeniyle önceden verilmiş bir hüküm veya açılmış bir dava varsa (mükerrer dava), duruşma sona erdirilerek davanın reddi kararı verilir.
  • Davanın Düşmesi: Yukarıda da bahsettiğimiz gibi; zamanaşımı, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma, önödeme veya sanığın ölümü gibi nedenlerle kamu davası sona erdirilebilir.
  • Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): Mahkeme tarafından verilen ceza hükmünün, sanığın belirli şartlarla denetime alınması ve hükmün açıklanmayarak beklemeye bırakılmasıdır. Denetim süresi sorunsuz tamamlanırsa dava düşer ve hüküm sonuç doğurmaz. Mahkeme hükmü açıkladıktan sonra karar metnini yazar ve hüküm taraflara tebliği ile bildirilir.
  • Güvenlik Tedbirine Hükmedilmesi Kararı: Suçun işlenmesinden sonra failin tehlikelilik hali dikkate alınarak hakim tarafından hükmedilen bir yaptırım türüdür. Güvenlik tedbirlerinin uygulanmasının temel amacı, suçluyu ıslah ederek topluma kazandırma ve yeniden suç işlenmesinin önlenmesidir. Güvenlik tedbirlerine, cezaya ek olarak veya cezadan bağımsız bir şekilde hükmedilebilir.

Avukatlık Vekalet Ücreti

Avukat vekalet ücreti, hakkınızda yürütülecek işlem ve dava üzerinden belirlenmektedir. Bilindiği üzere her yıl Türkiye Barolar Birliği tarafından hazırlanan “Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi” yasalaşarak yürürlüğe girer. Görülen davalarda avukat vekalet ücreti, bu tarifede belirtilen ücretin altında bir tutar olarak belirlenemez, dolayısıyla her zaman sabit ve kesin değildir. Bununla birlikte Baro tarafından belirtilen asgari ücret tarifesinin üzerinde bir avukatlık ücreti belirlenmesi mümkün olabilir.

İlgili Yazılarımız

  • Eda Davası
  • Ortak Velayet Davası
  • SGK`ya Karşı Açılacak Davalarda Yetki
  • Ad ve Soyadı Değiştirme Davası
  • Kira Tespit Davası Nedir? Şartları Süresi ve Mahkeme Yetkisi

Bizimle Nasıl İletişime Geçebilirsiniz?

Her türlü avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmetleri hakkında bilgi almak için 0545 588 0258 numarası üzerinden tarafımıza ulaşabilir, her türlü sorunuz için [email protected] adresine mail gönderebilirsiniz. Ücretli danışmanlık veya avukatlık hizmeti almak için tarafımız ile iletişime geçebilirsiniz. (Avukatlık Kanunu uyarınca ücretsiz danışmanlık ve bilgi verme hizmetimiz bulunmamaktadır.)

AV.İREM BİKE DEMİRHAN