İstinaf kanun yolu, ilk derece mahkemeleri tarafından verilen kararların hem hukuki hem de maddi yönden yeniden incelenmesini sağlayan önemli bir başvuru yoludur. Bu süreç, hatalı kararların düzeltilmesi ve adaletin sağlanması açısından büyük önem taşır.

İstinaf Kanun Yolu Nedir? (HMK 341-360)

İstinaf kanun yolu; ilk derece (yerel) mahkemeleri tarafından verilen kararlara karşı başvurulan ve uyuşmazlığın ikinci derece mahkeme tarafından yeniden incelenmesini sağlayan bir kanun yoludur. Bu inceleme, yalnızca hukuki denetimle sınırlı olmayıp, aynı zamanda maddi vakıalar yönünden de değerlendirme yapılmasını kapsar. Bu yönüyle istinaf, davanın hem hukukî hem de olgusal açıdan yeniden ele alındığı kapsamlı bir denetim mekanizmasıdır.
Türk hukukunda Hukuk Muhakemeleri Kanunu‘nda yer alan istinaf kanun yolu, 20 Temmuz 2016 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanmıştır. Bu kanun yolu, yargılamada hataların düzeltilmesini sağlayarak adaletin daha sağlıklı tecelli etmesine katkı sunmak ve yargılamanın iki aşamalı olarak yapılmasını temin etmek amacıyla getirilmiştir. Bu yönüyle, sadece hukuki denetim değil aynı zamanda olayın yeniden değerlendirilmesi imkânını da sağlar.

İstinaf Yolu Hakkında Temel Bilgiler

  • İlk derece mahkemesi kararlarına karşı başvurulur.
  • Hem vakıa (olay) hem de hukuk denetimi yapılır.
  • İlk derece mahkemesi kararlarını kaldırabilir, düzelterek onaylayabilir ya da yeniden hüküm kurabilir.
  • Hukuk, ceza ve idari yargı alanlarında kullanılabilen istinaf yolu, Bölge Adliye Mahkemeleri (BAM) ve Bölge İdare Mahkemeleri (BİM) tarafından incelenir.
  • Başvuru süresi 2 haftadır.

İstinaf Kanun Yoluna Başvurulabilen Haller Nelerdir?

İstinaf kanun yoluna başvurulabilmesi için, ilk derece mahkemesi tarafından verilen kararın kanunen istinafa açık olması ve belirli şartları taşıması gerekir. Her karar istinafa götürülemez. İstinaf yolunun açık olduğu haller ise 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda açıkça ifade edilmiştir.
“MADDE 341- (1) (Değişik:22/7/2020-7251/34 md.) İlk derece mahkemelerinin aşağıdaki kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilir:
a) Nihai kararlar.
b) İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları, karşı tarafın yokluğunda verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine verilen kararlar.
(2) Miktar veya değeri üç bin Türk Lirasını geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/41 md.) Ancak manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı, miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir.
(3) Alacağın bir kısmının dava edilmiş olması durumunda üç bin Türk Liralık kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir.
(4) Alacağın tamamının dava edilmiş olması durumunda, kararda asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü üç bin Türk Lirasını geçmeyen taraf, istinaf yoluna başvuramaz.
(5) İlk derece mahkemelerinin diğer kanunlarda temyiz edilebileceği veya haklarında Yargıtaya başvurulabileceği belirtilmiş olup da bölge adliye mahkemelerinin görev alanına giren dava ve işlere ilişkin nihai kararlarına karşı, bölge adliye mahkemelerine başvurulabilir.”

İstinaf Kanun Yoluna Başvurulamayan Haller Nelerdir?

Yukarıda kanunda açıkça ifade edilmiş durumlar haricinde diğer kararlar istinaf edilemez. Ancak istisnai olarak, kamu düzenine ilişkin hususlar ile ilk derece yargılaması sırasında mevcut olmayıp sonradan ortaya çıkan durumlar istinaf incelemesinde dikkate alınabilir.
-Ayrıca istinaf aşamasında ıslah yoluna başvurulamaz. Taraflar, dava dilekçelerinde veya savunmalarında yaptıkları hataları bu aşamada düzeltemezler. Aynı şekilde, karşı dava açılması da istinaf aşamasında mümkün değildir.
-İstinaf incelemesinde iddia ve savunmaların genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağı geçerlidir. Taraflar, ilk derece mahkemesinde ileri sürdükleri çerçeve ile bağlıdır. Bu nedenle, istinaf aşaması yeni bir dava kurma veya mevcut davayı genişletme süreci olarak kullanılamaz.

İstinaf Mahkemesine Nasıl Başvurulur?

Davasız yargılama olmaz ilkesine göre, istinaf incelemesinin gerçekleşmesi için bir istinaf başvuru dilekçesinin olması gerekir.

  •  İstinaf başvurusu kararın tebliğinden itibaren verilen süre zarfı içerisinde yapılmalıdır.
  •  Başvuru sırasında gerekli harç ve giderlerin yatırılması gerekir.
  • İstinaf dilekçe hazırlanır ve kararın verildiği mahkemeye sunulur. Dilekçenin başına ise görevli Bölge ve Adliye Mahkemesi belirtilir.
  • Dilekçede, istinaf sebepleri ve hukuka aykırılıklar açıkça belirtilmelidir. İstinaf Dilekçesi Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda şu şekilde ifade edilmektedir:

“MADDE 342- (1) İstinaf yoluna başvurma, dilekçeyle yapılır ve dilekçeye, karşı tarafın sayısı kadar örnek eklenir.
(2) İstinaf dilekçesinde aşağıdaki hususlar bulunur:
a) Başvuran ile karşı tarafın davadaki sıfatları, adı, soyadı, Türkiye Cumhuriyeti kimlik
numarası ve adresleri.
b) Varsa kanuni temsilci ve vekillerinin adı, soyadı ve adresleri.
c) Kararın hangi mahkemeden verilmiş olduğu ve tarihi ile sayısı
ç) Kararın başvurana tebliğ edildiği tarih.
d) Kararın özeti.
e) Başvuru sebepleri ve gerekçesi.
f) Talep sonucu.
g) Başvuranın veya varsa kanuni temsilci yahut vekilinin imzası.
(3) İstinaf dilekçesi, başvuranın kimliği ve imzasıyla, başvurulan kararı yeteri kadar
belli edecek kayıtları taşıması durumunda diğer hususlar bulunmasa bile reddolunmayıp, 355
inci madde çerçevesinde gerekli inceleme yapılır.”

İstinaf Başvuru Süresi Ne Kadardır?

İstinaf başvurusu süresi ise 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 345. Maddesinde düzenlenmiştir. Madde şu şekildedir:
“MADDE 345- (1) İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır. Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. İstinaf yoluna başvuru süresine ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır.”

İstinaf Yargılaması Ne Kadar Sürer?

İstinaf yargılamasının süresi, davanın türüne, dosyanın kapsamına ve incelemeyi yapan Bölge Adliye Mahkemesi’nin iş yoğunluğuna göre değişiklik gösterir. Bu nedenle kesin bir süre vermek mümkün olmasa da uygulamada bazı ortalama zaman aralıklarından söz edilebilir.
– Hukuk davalarında istinaf incelemesi, başvurunun yapılmasından itibaren ortalama 6 ay ile 1 yıl arasında sonuçlanabilmektedir.

İstinaf Kesinleşme Sınırı 2026

2026 yılında adli yargıda istinaf kesinleşme sınırı, 50.000 TL olarak belirlenmiştir. Eğer bir kararın konusu bu miktarın altında ise, bu kararlar kesin kabul edilir ve istinaf yoluna başvurulamaz.

İstinaf İncelemesinin Aşamaları Nelerdir?

Hukuk davalarında istinaf kanun yolunun inceleme aşamaları şu şekildedir:
Ön İnceleme: İstinaf mahkemesi esası incelemeden önce ön inceleme yapar. Bu ön inceleme kapsamında başvurunun süresi, usulü ve şartları kontrol edilir. Eğer istinafa başvuru süresi geçmiş, ilk derece mahkemesi kesin bir karar vermişse ve ya başvuru yapılırken herhangi bir sebep belirtilmemişse esastan incelemeye geçilmeden istinaf başvurusu reddedilir. Ancak harç ve masraf eksik yatırılmışsa, eksikliklerin giderilmesi için süre verilir. Ön inceleme, HMK’de şu şekilde ifade edilmiştir:
“MADDE 352– (Değişik: 20/7/2017-7035/28 md.)(1) Bölge adliye mahkemesi hukuk dairesince dosya üzerinde yapılacak ön inceleme sonunda aşağıdaki durumlardan birinin tespiti hâlinde öncelikle gerekli karar verilir:
a) İncelemenin başka bir dairece veya bölge adliye mahkemesince yapılmasının gerekli
olması
b) Kararın kesin olması
c) Başvurunun süresi içinde yapılmaması
ç) Başvuru şartlarının yerine getirilmemesi
d) Başvuru sebeplerinin veya gerekçesinin hiç gösterilmemesi
(2) Ön inceleme heyetçe veya görevlendirilecek bir üye tarafından yapılır ve ön
inceleme sonunda karar heyetçe verilir.
(3) Eksiklik bulunmadığı anlaşılan dosya incelemeye alınır.”

Esastan İstinaf İnceleme Aşaması: Bu aşamada ise ilk derece mahkemesinin verdiği kararın hukuka uygunluğu incelenir. Dosya üzerinden veya duruşmalı olarak inceleme yapılır. Bu aşamada, deliller yeniden değerlendirilebilir ve eksik incelemeler tamamlanabilir. İstinaf mahkemesi, istinaf incelemesini kural olarak başvurundaki sebeplere bağlı olarak yapar.

İstinaf İncelemesinde Duruşma: İstinaf incelemesi kapsamında Bölge Adliye Mahkemesi, HMK m. 353’te düzenlenen usulî eksikliklerin bulunması hâlinde dosya üzerinden karar verebilmektedir. Bunun dışında ise uyuşmazlığın esası hakkında inceleme yapma yetkisine sahiptir. Bölge Adliye Mahkemesi’nin esastan inceleme yapması, gerektiğinde maddi vakıaların değerlendirilmesi, delillerin incelenmesi ve yeniden hüküm kurulması anlamına gelmektedir. Ancak istinaf incelemesinin mutlaka duruşmalı yapılması zorunlu olmayıp, mahkeme dosya kapsamını yeterli görmesi hâlinde duruşma açmaksızın da karar verebilir. Buna karşılık, dinlenilme hakkının gerektirdiği veya uyuşmazlığın niteliğinin zorunlu kıldığı hâllerde Bölge Adliye Mahkemesi duruşma açarak inceleme yapabilmektedir. Dolayısıyla duruşmalı inceleme istisnai değilse de zorunlu bir usul olarak düzenlenmemiş, mahkemenin takdirine bırakılmıştır.
“HMK- 356. Maddesine Göre:
(1) 353 üncü maddede belirtilen hâller dışında inceleme, duruşmalı olarak yapılır. Bu durumda duruşma günü taraflara tebliğ edilir.
(2) Duruşma sonunda bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmek veya ilk derece mahkemesi hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurmak dâhil gerekli kararları verir.”

Kanun’da belirtilen duruşmasız verilecek kararlar şu şekildedir:
-“MADDE 353– (1) Ön inceleme sonunda dosyada eksiklik bulunmadığı anlaşılırsa; a) Aşağıdaki durumlarda bölge adliye mahkemesi, esası incelemeden kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği başka bir yer mahkemesine ya da görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesine duruşma yapmadan kesin olarak karar verir:
1) Davaya bakması yasak olan hâkimin karar vermiş olması.
2) İleri sürülen haklı ret talebine rağmen reddedilen hâkimin davaya bakmış olması.
3) Mahkemenin görevli ve yetkili olmasına rağmen görevsizlik veya yetkisizlik kararı
vermiş olması veya mahkemenin görevli ya da yetkili olmamasına rağmen davaya bakmış
bulunması (…)
4) Diğer dava şartlarına aykırılık bulunması.
5) Mahkemece usule aykırı olarak davanın veya karşı davanın açılmamış sayılmasına,
davaların birleştirilmesine veya ayrılmasına, (…)48 karar verilmiş olması.
6) (Değişik:22/7/2020-7251/35 md.) Mahkemece, uyuşmazlığın çözümünde etkili
olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış veya değerlendirilmemiş olması ya da talebin önemli bir kısmı hakkında karar verilmemiş olması.
b) Aşağıdaki durumlarda davanın esasıyla ilgili olarak;
1) İncelenen mahkeme kararının usul veya esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığı takdirde başvurunun esastan reddine,
2) Yargılamada eksiklik bulunmamakla beraber, kanunun olaya uygulanmasında hata
edilip de yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı takdirde veya kararın
gerekçesinde hata edilmiş ise düzelterek yeniden esas hakkında,
3) Yargılamada bulunan eksiklikler duruşma yapılmaksızın tamamlanacak nitelikte ise
bunların tamamlanmasından sonra başvurunun esastan reddine veya yeniden esas hakkında,49
duruşma yapılmadan karar verilir.”

Hukuk Davalarında İstinaf İncelemesi Neticesinde Verilecek Kararlar

İstinaf incelemesi sonunda Bölge Adliye Mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hem usul hem de esas yönünden değerlendirerek çeşitli kararlar verebilir. Bu kararlar, davanın niteliğine ve tespit edilen hukuka aykırılıklara göre farklılık gösterir.

  • İlk Derece Mahkemesi Kararının Düzeltilerek Onanması: Mahkeme, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun esastan reddine karar verir. İlk derece mahkemesinin kararı aynen geçerliliğini korur. Eğer küçük maddi hatalar varsa, BAM bu hataları düzeltir.
  • İstinaf Başvurusunun Usulden Reddi Kararı: Başvurunun süresinde yapılmaması, gerekli şartları taşımaması veya eksikliklerin giderilmemesi halinde istinaf başvurusu usulden reddedilir. Örneğin:
    -Süre aşımı
    -Harç ve giderlerin yatırılmaması
    -Başvuru şartlarının eksik olması
    Bu durumda, dosyanın esası incelenmez Verilen bu karar da ilk derece mahkemesinin verdiği kararın kesinleşmesi anlamına gelir.
  • Kararın Kaldırılması ve İlk Derece Mahkemesine Gönderilmesi: İstinaf incelemesi sonucunda, ilk derece mahkemesinin verdiği kararda usule aykırılık söz konusu olduğunda istinaf mahkemesi kararı kaldırabilir. Kararın kaldırılmasından sonra BAM dosyayı tekrar ilk derece mahkemesine gönderebilir ya da kendisi yeniden yargılama yapar.

İstinaf ile Temyiz Arasındaki Farklar Nelerdir?

  • İncelemenin Kapsamı Bakımından
    İstinaf kanun yolunda hem maddi vakıa hem de hukuki denetim yapılabilmektedir. Bölge Adliye Mahkemesi, delilleri yeniden değerlendirebilir, vakıa incelemesi yapabilir ve gerektiğinde yeniden hüküm kurabilir. Temyiz incelemesinde ise kural olarak yalnızca hukuki denetim yapılır; maddi vakıalar yeniden incelenmez.
  • İncelemeyi Yapan Merci Bakımından
    İstinaf incelemesi, Bölge Adliye Mahkemeleri tarafından yapılmaktadır. Temyiz incelemesi ise Yargıtay tarafından gerçekleştirilmektedir.
  • Delil İncelemesi Bakımından
    İstinaf aşamasında mevcut deliller yeniden değerlendirilebilmekte, bazı hâllerde yeni deliller incelenebilmektedir. Temyiz aşamasında ise yeni delil ileri sürülmesi mümkün değildir; inceleme dosya kapsamındaki mevcut deliller üzerinden yapılır.
  • Duruşma Yapılması Bakımından
    İstinaf incelemesinde gerekli görülmesi hâlinde duruşma açılabilir ve taraflar dinlenebilir. Temyiz incelemesinde ise kural olarak duruşma yapılmaksızın dosya üzerinden inceleme gerçekleştirilir.
  • Karar Türleri Bakımından
    İstinaf incelemesi sonucunda Bölge Adliye Mahkemesi; ilk derece mahkemesi kararını kaldırabilir, düzelterek yeniden hüküm kurabilir veya başvurunun esastan reddine karar verebilir. Temyiz incelemesinde ise Yargıtay tarafından onama, bozma veya düzelterek onama kararı verilmektedir.
  • Yargılamanın Niteliği Bakımından
    İstinaf, ikinci derece bir vakıa ve hukuk incelemesi niteliği taşımaktadır. Temyiz ise esas itibarıyla hukuka uygunluk denetimi sağlayan bir kanun yoludur.
  • Amaç Bakımından
    İstinafın amacı, ilk derece mahkemesi kararındaki maddi ve hukuki hataların giderilmesidir. Temyizin amacı ise ülke genelinde hukuk kurallarının yeknesak uygulanmasını sağlamak ve içtihat birliğini korumaktır.

Avukat Vekalet Ücreti Ne Kadardır?

Avukat vekalet ücreti, hakkınızda yürütülecek işlem ve dava üzerinden belirlenmektedir. Bilindiği üzere her yıl  Türkiye Barolar Birliği tarafından hazırlanan “Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi” yasalaşarak yürürlüğe girer. Görülen davalarda avukat vekalet ücreti, bu tarifede belirtilen ücretin altında bir tutar olarak belirlenemez, dolayısıyla her zaman sabit ve kesin değildir. Bununla birlikte Baro tarafından belirtilen asgari ücret tarifesinin üzerinde bir avukatlık ücreti belirlenmesi mümkün olabilir.

İlgili Yazılarımız

  • Hukukta Temyiz Kanun Yolu Nedir ?
  • Memnu Hakların İadesi Şartları Nelerdir?
  • Seri Muhakeme Usulü Nedir?
  • Bağlantılı Davalar Nedir? (İYUK Madde 38)
  • Yapı Kayıt Belgesi Nedir?
  • Hisseli Tapu Nedir?
  • Hatır Taşımacılığı Nedir?

Bizimle Nasıl İletişime Geçebilirsiniz?

Her türlü avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmetleri hakkında bilgi almak için 0545 588 0258 numarası üzerinden tarafımıza ulaşabilir, her türlü sorunuz için [email protected] adresine mail gönderebilirsiniz. Ücretli danışmanlık veya avukatlık hizmeti almak için tarafımız ile iletişime geçebilirsiniz. (Avukatlık Kanunu uyarınca ücretsiz danışmanlık ve bilgi verme hizmetimiz bulunmamaktadır.)

AV. İREM BİKE DEMİRHAN