Dijital çağın bizlere sunduğu en büyük kolaylıklardan biri olan internet aracılığıyla yapılan alışveriş, her geçen gün daha fazla kullanıcıya ulaşarak hızlı bir şekilde büyümeye devam ediyor. Online alışverişin hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline gelmesiyle birlikte tüketici hakları da dijital ortama taşındı. Artık yalnızca mağazalarda değil, internet üzerinden yapılan her alışverişte de Tüketici Kanunu devreye girmekte ve kullanıcıların haklarını korumaktadır. Ancak birçok kişi, mesafeli sözleşme, iade, cayma hakkı, ayıplı mal bildirimi gibi durumlarda hangi hukuki yollara başvurabileceğini tam olarak bilmemektedir. Bu yazıda online alışverişinde tüketici hakları nelerdir onlar hakkında paylaşımlarda bulunacağız.

İnternet (Online) Alışveriş Nedir?

İnternet (online) alışveriş, tüketicilerin ihtiyaç duydukları ürün veya hizmetleri internet üzerinden dijital platformlar aracılığıyla satın alma sürecidir. Fiziksel mağazalara gitmeden, bilgisayar, tablet ya da akıllı telefon üzerinden yapılan bu alışveriş türü, e-ticaretin en yaygın uygulamasıdır. Kullanıcılar online alışveriş sayesinde ürünleri karşılaştırabilir, fiyat avantajlarını değerlendirebilir ve kapıda teslim gibi kolaylıklardan yararlanabilir.

Mesafeli Sözleşme Nedir?

Mesafeli sözleşme, satıcı veya sağlayıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın, mal veya hizmetlerin uzaktan pazarlanmasına yönelik olarak oluşturulmuş bir sistem çerçevesinde, taraflar arasında sözleşmenin kurulduğu ana kadar ve kurulduğu an da dâhil olmak üzere uzaktan iletişim araçlarının kullanılması suretiyle kurulan sözleşmelerdir. Mesafeli sözleşmeler 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 48 inci maddesi ile bu maddeye dayanılarak hazırlanan Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nde düzenlenmektedir.

  • Tüketici, mesafeli sözleşmeyi ya da buna karşılık gelen herhangi bir teklifi kabul etmeden önce ayrıntıları yönetmelikte belirlenen hususlarda ve siparişi onaylandığı takdirde ödeme yükümlülüğü altına gireceği konusunda açık ve anlaşılır şekilde satıcı veya sağlayıcı tarafından bilgilendirilir. Tüketicinin bilgilendirildiğine ilişkin ispat yükü satıcı veya sağlayıcıya aittir.
  • Satıcı veya sağlayıcı, tüketicinin siparişinin kendisine ulaştığı andan itibaren taahhüt edilen süre içinde edimini yerine getirir. Tüketicinin isteği veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallara ilişkin sözleşmeler haricinde mal satışlarında bu süre her hâlükârda otuz günü geçemez. Satıcı veya sağlayıcının bu süre içinde edimini yerine getirmemesi durumunda tüketici sözleşmeyi feshedebilir.
  • Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirimin bu süre içinde satıcı veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Satıcı veya sağlayıcı, cayma hakkı konusunda tüketicinin bilgilendirildiğini ispat etmekle yükümlüdür. Tüketici, cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirilmezse, cayma hakkını kullanmak için on dört günlük süreyle bağlı değildir. Her hâlükârda bu süre cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl sonra sona erer. Tüketici, cayma hakkı süresi içinde malın mutat kullanımı sebebiyle meydana gelen değişiklik ve bozulmalardan sorumlu değildir.
  • Oluşturdukları sistem ile satıcı veya sağlayıcı adına mesafeli sözleşme kurulmasına aracılık eden aracı hizmet sağlayıcılar, sistem aracılığıyla kurulan mesafeli sözleşmelerden doğan hak ve yükümlülüklerin kullanım süresi boyunca tüketicilerin yönetmelikle belirlenen hususlara ilişkin talep ve bildirimlerini iletebilmelerine ve takip edebilmelerine elverişli bir sistemi kurmak ve kesintisiz olarak açık tutmakla yükümlüdür.

Mesafeli Sözleşmede Ön Bilgilendirme Yükümlülüğü Nedir?

Tüketicinin mesafeli yöntemle alışveriş yaparken korunmasını sağlamak amacıyla satıcıya bazı bilgilendirme sorumlulukları getirilmiştir. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nin 5. maddesinde düzenlenen bu yükümlülük, “ön bilgilendirme” olarak adlandırılır. Buna göre, tüketici sözleşme kurulmadan önce yani herhangi bir ödeme yapmadan önce, aşağıdaki konularda yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı (örneğin e-posta, kısa mesaj, CD, DVD, USB bellek gibi araçlar) aracılığıyla bilgilendirilmek zorundadır:

  • Satın alınacak mal veya hizmetin temel özellikleri,
  • Satıcı veya sağlayıcının adı, unvanı, adresi ve iletişim bilgileri,
  • Mal veya hizmetin vergiler dâhil toplam fiyatı,
  • Varsa kargo, teslimat veya diğer ek ücretler,
  • Cayma hakkının koşulları ve nasıl kullanılacağı,
  • Hak arama yolları ve başvuru mercileri.

Cayma Hakkı Nedir?

Cayma hakkı, mesafeli sözleşmelerde yer alan önemli tüketici haklarından biridir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunu kapsamında düzenlenen bu hak, tüketiciye herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin ürünü satın almaktan vazgeçme imkânı tanır. Bu düzenleme, online alışverişlerde tüketicinin korunmasını amaçlar. Bu hak kapsamında şu değerlendirmelerde bulunabiliriz:

  • Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin taksitle satış sözleşmesinden cayma hakkına sahiptir. Satıcılar, mesafeli sözleşmesinde, ön bilgilendirme formunda cayma bedeli ile ilgili bilgilendirmeyi kanuna uygun bir şekilde yapması gerekir. Aksi takdirde cayma bedeli 14 + 1 yıl şeklinde olur.
  • Cayma hakkının kullanıldığına dair bildirimin bu süre içinde satıcı veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Satıcı veya sağlayıcı, cayma hakkı konusunda tüketicinin bilgilendirildiğini ispat etmekle yükümlüdür.
  • Satıcı cayma süresi içinde malı tüketiciye teslim etmişse tüketici, malı ancak olağan bir gözden geçirmenin gerektirdiği ölçüde kullanabilir; aksi takdirde tüketici cayma hakkını kullanamaz. Cayma hakkı süresi sona ermeden önce, tüketicinin onayı ile hizmetin ifasına başlanan hizmet sözleşmelerinde de tüketici cayma hakkını kullanamaz.
  • Tüketicinin satıcıyı bulduğu finansal kiralama işlemlerinde cayma hakkı kullanılamaz.

Cayma Bedelinin Kullanımı ve Satıcının Yükümlülüğü Nedir?

Tüketici cayma hakkını kullandığında;

  • Satıcı, ürünü iade aldıktan sonra 14 gün içerisinde tüm ödemeleri dahil (kargoda + ürün bedeli) iade etmek zorundadır.
    Ödeme, tüketicinin satın aldığı ödeme aracı ile aynı olmalıdır. Örneğin kredi kartı ile ödeme yaptıysa tekrar iadesini de aynı şekilde yapmalıdır.
  • Tüketici sadece ürünü incelemiş herhangi bir hasar kaybı yoksa iade tam yapılmalıdır.

Cayma Hakkının Kullandırılmaması Ne Gibi Sonuçlara Yol Açabilir?

Cayma hakkının kullandırılmaması hukuki açıdan ağır ihlallerden birisidir. Tüketici, eğer cayma bedeli hakkını kullanamazsa Tüketici Hakem Heyeti’ne başvurabilir. Bazı durumlarda cayma hakkı ihlal edilebilmektedir. Örneğin;

  • Satıcı, ürünün “ambalajı açıldı”, “bu ürün kullanmış” gibi cümlelerle iadeyi kabul etmiyor.
  • Web sitelerinde “iade yoktur” gibi ibarelerin yer alması tüketiciyi yanıltmaktadır.
  • Satıcı iade süresini on dört günden az göstermekte veya bu süreyi aşmaktadır.
  • İade alındığı halde para iadesi yapılmaması ya da geciktirilmesi.

Yukarıda bahsettiğimiz bütün durumlar kanuna aykırıdır ve tüketici şikâyette bulunabilir.

Cayma Hakkının Kullanılamayacağı Durumlar Nelerdir?

  • Altın veya hisse senedi
  • Süreli yayın ürünleri (gazete, dergi vb.)
  • İadesi hijyen ve sağlık konusunda sorun doğuran ürünler (açılmış iç çamaşırı, kulaklık, kişisel bakım ürünleri)
  • Son kullanma tarihi geçebilecek ürünler (taze çiçek, süt vb.)
  • Kişiye özel hazırlanmış ürünler (isme özel takılar, özel dikim elbiseler)
  • Elektronik ortam üzerinden hemen ifasına başlanan durumlar (e-kitap, çevrimiçi video kursu)
  • Ayrıca, cep telefonu, bilgisayar, tablet ve akıllı saatler gibi teknolojik ürünlerde de 01.01.2025’ten itibaren yürürlüğe giren değişikliklerle birlikte cayma hakkı sınırlanmıştır. (Örnek: Satın alınıp kutusu açılmış bir cep telefonu, kullanılmaya başlanan bir tablet veya kurulumu yapılan bir dizüstü bilgisayar için tüketici, artık cayma hakkını kullanamayacaktır.)

Ayıplı Mal Nedir?

Ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır.

  • Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinden bir veya birden fazlasını taşımayan; satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan; muadili olan malların kullanım amacını karşılamayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplı olarak kabul edilir.
  • Sözleşmeye konu olan malın, sözleşmede kararlaştırılan süre içinde teslim edilmemesi veya montajının satıcı tarafından veya onun sorumluluğu altında gerçekleştirildiği durumlarda gereği gibi monte edilmemesi sözleşmeye aykırı ifa olarak değerlendirilir. Malın montajının tüketici tarafından yapılmasının öngörüldüğü hâllerde, montaj talimatındaki yanlışlık veya eksiklik nedeniyle montaj hatalı yapılmışsa, sözleşmeye aykırı ifa söz konusu olur.
  • Teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığının ispatı satıcıya aittir. Bu karine, malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmıyor ise uygulanmaz.

Ayıplı Mal Yerine Ne Talep Edilebilirsiniz?

Ürünün ayıplı olduğu anlaşıldığı sürece tüketicinin bazı seçim hakları vardır. Bunlar şu şekilde olabilir:

  • Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,
  • Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,
  • Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme,
  •  İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme,

Tüketici yukarıdaki seçim haklarından birini kullanabilir. Satıcı, tüketicinin talep ettiği seçimi yerine getirmekle yükümlüdür. Sonuç olarak, internet üzerinden yapılan alışverişlerde hem satıcı hem de tüketici tarafından yapılan hatalı veya ihmali işlemler, Tüketici Hakem Heyeti’ne ya da Tüketici Mahkemesi’ne başvurarak sonuçlandırılabilir. Ancak online alışveriş sürecinin hukuka uygun şekilde yürütülmesi büyük önem taşır. Online alışverişin güvenli ve sürdürülebilir bir yapıda devam edebilmesi için, olası uyuşmazlıklar ortaya çıkmadan önce önleyici nitelikte hukuki danışmanlık almak; uyuşmazlık meydana geldiğinde ise giderici nitelikte hukuki destek sağlamak, tarafların hak kaybı yaşamaması açısından son derece önemlidir.

Avukat Vekalet Ücreti Ne Kadardır?

Avukat vekalet ücreti, hakkınızda yürütülecek işlem ve dava üzerinden belirlenmektedir. Bilindiği üzere her yıl Türkiye Barolar Birliği  tarafından hazırlanan “Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi” yasalaşarak yürürlüğe girer. Görülen davalarda avukat vekalet ücreti, bu tarifede belirtilen ücretin altında bir tutar olarak belirlenemez, dolayısıyla her zaman sabit ve kesin değildir. Bununla birlikte Baro tarafından belirtilen asgari ücret tarifesinin üzerinde bir avukatlık ücreti belirlenmesi mümkün olabilir.

İlgili Yazılarımız

  • Tüketici Davaları
  • Tüketici Hukuku
  • Arabuluculuk Nedir?
  • Hukuk Kurallarının Çeşitleri
  • Hukuk Sistemleri
  • İş Hukuku Nedir?
  • Ticaret Hukuku
  • Sulh Hukuk Davaları

Bizimle Nasıl İletişime Geçebilirsiniz?

Her türlü avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmetleri hakkında bilgi almak için 0545 588 0258 numarası üzerinden tarafımıza ulaşabilir, her türlü sorunuz için [email protected] adresine mail gönderebilirsiniz. Ücretli danışmanlık veya avukatlık hizmeti almak için tarafımız ile iletişime geçebilirsiniz. (Avukatlık Kanunu uyarınca ücretsiz danışmanlık ve bilgi verme hizmetimiz bulunmamaktadır.)

AV. İREM BİKE DEMİRHAN