Portföy (denkleştirme) tazminatı, acentenin sözleşme süresi boyunca kazandırdığı müşteri çevresinden, sözleşmenin sona ermesinden sonra da müvekkilin fayda sağlamaya devam etmesi halinde talep edilebilen bir tazminat türüdür. Bu tazminat, acentenin emeğinin karşılığını korumayı amaçlar.

Portföy (Denkleştirme) Tazminatı Nedir?

Portföy (denkleştirme) tazminatı, acentelik ve bayilik sözleşmelerinin sona ermesi halinde, acentenin veya distribütörün işletmeye kazandırdığı müşteri çevresinden yararlanmaya devam eden işletmenin, ücret hakkını kaybeden acenteye ödediği özel bir tazminat türüdür. Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen bu tazminat, sözleşme sona erse dahi emeğin karşılıksız kalmamasını amaçlar.
Portföy tazminatı, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda madde 122’de düzenlenmiştir. Kanun maddesi şu şekildedir:

MADDE 122-
(1) Sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra;
a) Müvekkil, acentenin bulduğu yeni müşteriler sayesinde, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden sonra da önemli menfaatler elde ediyorsa,
b) Acente, sözleşme ilişkisinin sona ermesinin sonucu olarak, onun tarafından işletmeye kazandırılmış müşterilerle yapılmış veya kısa bir süre içinde yapılacak olan işler dolayısıyla sözleşme ilişkisi devam etmiş olsaydı elde edeceği ücret isteme hakkını kaybediyorsa ve
c) Somut olayın özellik ve şartları değerlendirildiğinde, ödenmesi hakkaniyete uygun düşüyorsa,
acente müvekkilden uygun bir tazminat isteyebilir.
(2) Tazminat, acentenin son beş yıllık faaliyeti sonucu aldığı yıllık komisyon veya diğer ödemelerin ortalamasını aşamaz. Sözleşme ilişkisi daha kısa bir süre devam etmişse, faaliyetin devamı sırasındaki ortalama esas alınır.
(3) Müvekkilin, feshi haklı gösterecek bir eylemi olmadan, acente sözleşmeyi feshetmişse veya acentenin kusuru sebebiyle sözleşme müvekkil tarafından haklı sebeplerle feshedilmişse, acente denkleştirme isteminde bulunamaz.
(4) Denkleştirme isteminden önceden vazgeçilemez. Denkleştirme istem hakkının sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmesi gerekir.
(5) Bu hüküm, hakkaniyete aykırı düşmedikçe, tek satıcılık ile benzeri diğer tekel hakkı veren sürekli sözleşme ilişkilerinin sona ermesi hâlinde de uygulanır.

Portföy Tazminatının Amacı Nedir?

Acenteler, faaliyetleri boyunca saha da müşteri çevresi oluşturmak için çok çaba sarf eder ve markanın bilinirliğini artırırlar. Sözleşme sona erdikten sonra hem müvekkilin, bu müşteri çevresinden menfaat sağlamaya devam etmesi karşısında denge kurmak hem de acentenin emek ve katkısının karşılıksız kalmasını önlemek, portföy tazminatının en temel amaçlarındandır.

Portföy Tazminatının (Denkleştirme) Şartları Nelerdir?

Acentenin portföy tazminatı isteyebilmesi için belirli koşulların birlikte sağlanması gerekir.
Sözleşmenin Sona Ermiş Olması: Acentenin; denkleştirme tazminatı talep edilebilmesi için sözleşmenin, acente tarafından haklı bir sebebe dayanılarak sona erdirilmesi ya da müvekkil tarafından herhangi bir haklı neden olmaksızın feshedilmesi gerekir.
Acentenin ücretinin ödenmemesi, geç ödenmesi gibi sebeplerde de denkleştirme tazminatı isteme hakkına sahiptir. Ancak acentenin sözleşmeye aykırı davranması, güven zedeleyici eylemler ve ya acentenin haklı bir sebep olmaksızın kendisinin feshetmesi ( daha kazançlı bir iş bulması gibi) halinde portföy tazminatı talebinde bulunamaz.

Yeni Müşterilerin Kazandırılmış Olması ve Menfaat Sağlanması: Acentenin, müvekkiline büyük ölçüde yeni müşteri ağı kazandırmış, mevcut müşterilerle ticari ilişkilerin önemli ölçüde gelişmesini sağlamış, sürekliliği olan yeni müşteriler kazandırmış olması gerekir. Bununla birlikte müvekkiller ise acentenin sunmuş olduğu potansiyel müşteri ağından somut olarak fayda sağlıyorsa, portföy tazminatı talebi oluşturabilir.
Acentenin Ücret Kaybı Olmalı: TTK m.122/1-b maddesine göre ” Acente, sözleşme ilişkisinin sona ermesinin sonucu olarak, onun tarafından işletmeye kazandırılmış müşterilerle yapılmış veya kısa bir süre içinde yapılacak olan işler dolayısıyla sözleşme ilişkisi devam etmiş olsaydı elde edeceği ücret isteme hakkını kaybediyorsa” portföy tazminatı isteminde bulunabilir.
Denkleştirmenin Hakkaniyete Uygun Düşmesi: Talep edilen tazminat miktarı, somut olayın koşullarına göre hakkaniyete uygun olmalıdır. Burada önemli olan kısım hakkaniyet koşulunun nasıl tespit edileceğidir. Hakkaniyet değerlendirmesi yapılırken, acentenin müşteri kazandırmak için verdiği çaba, ürünleri pazarlarda etkili bir şekilde tanıtması, hem ürün için hem de müvekkil için kalıcı bir pazar alanı oluşturması sonucunda somut bir şekilde başarı elde edip etmediğine bakılması önemli noktalardır. Kısaca, hakkaniyet koşulu acentenin emeği, üstlendiği riskler ve sağladığı katkı ile müvekkilin sözleşme sona erdikten sonra elde etmeye devam ettiği menfaat ve gelir arasında adil bir denge kurulup kurulamadığı esas alınarak tespit edilir.

Portföy Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Portföy tazminatı hesaplanırken kanun da yer alan maddeler dikkate alınarak hesap yapılması gerekir.
Portföy (denkleştirme) tazminatının hesaplanmasına ilişkin kanun tarafından somut ve matematiksel bir yöntem öngörülmemiştir. Bu nedenle uygulamada, tazminat miktarının belirlenebilmesi için dosyalar çoğunlukla bilirkişi incelemesine tevdi edilmektedir.
Acentenin son 5 yıllık kazanç ortalaması hesaplanır ve istenen tazminat bu ortalamayı geçemez. Sözleşme ilişkisi daha kısa süre devam etmişse, faaliyetin devamı sırasındaki ortalama esas alınır. Bu da portföy tazminatını bedeline hukuki bir üst sınır getirilmiş demektir.
Öncelikle acentenin ücret kaybı, müvekkilin devam eden menfaati dikkate alınır.
Hesaplanan tutar acente ve müvekkil arasında hakkaniyet denetimine tabi tutulur.

Örnek;
Bayinin / acentenin son faaliyet yılındaki faaliyet kârı: 1.000.000 TL
Bu kârın 200.000 TL’lik kısmı, sözleşme öncesinden mevcut müşterilerden elde edilmiştir.
Bayinin sözleşme süresi boyunca oluşturduğu yeni müşteri portföyüne ilişkin faaliyet kârı: 800.000 TL (ham denkleştirme karşılığı)
Portföyün, sözleşme sona erdikten sonra her yıl ortalama %20 oranında azalacağı kabul edilmektedir. Portföyün her yıl %20 oranında küçüleceği varsayımıyla 5 yıllık projeksiyon yapılır.
Beş yıllık projeksiyon sonucu elde edilen tutarlar toplanır:640.000 + 512.000 + 409.600 + 327.680 + 262.144 = 2.151.424 TL

Denkleştirme tazminatı tek seferde ve peşin ödeneceği için, geleceğe yönelik kazançların bugünkü değeri esas alınır. Bu nedenle bilirkişi tarafından iskonto (faiz indirimi) yapılır.
İskonto oranı %25.- 2.151.424 TL – %25 = 1.613.568 TL
Kanun gereği, denkleştirme tazminatı: Bayinin son 5 yıllık, yıllık ortalama hasılatını aşamaz. Bayinin son 5 yıllık ortalama yıllık hasılatı: 1.400.000 TL
Karşılaştırma yapılır:
-Hesaplanan tutar: 1.613.568 TL
-Kanuni üst sınır: 1.400.000 TL Böylece, Nihai denkleştirme (portföy) tazminatı: 1.400.000 TL olarak belirlenir.

Talep Süresi ve Zamanaşımı

Portföy tazminatı (denkleştirme) talebi, sözleşme sona erdikten sonra 1 yıl içerisinde ileri sürülmelidir. Ayrıca, denkleştirme isteminden önceden vazgeçilemez. Bu süre zarfında denkleştirme talebinde bulunulmazsa hak düşer. Eğer bir yıl içinde yapılan başvuru sonrasında, TTK’ya göre 5 yıllık genel zamanaşımı süresi içinde dava açılabilir.
Portföy tazminatı talepleri, görevli ve yetkili Asliye Ticaret Mahkemesi nezdinde açılacak dava ile ileri sürülür.

Konuya İlişkin Yargıtay Kararları

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi – 2020/1242 E. , 2022/756 K.
“Davacı vekili, taraflar arasında yaklaşık 15 yıldan beri süregelen tek satıcılık ilişkisinin bulunduğunu, davalının 25.02.2010 tarihinde gönderdiği e-mail ile sözleşmenin 2010 yılı için yenilenmeyeceği ihbarında bulunduğunu, sözleşmenin davalı tarafından feshinin haksız olduğunu, müvekkillerinin kârdan yoksun kaldığını, sözleşmenin devam edeceği inancı ile 2009 yılında iki adet araç satın aldıklarını, araçlardan birini düşük bedelle satmak zorunda kaldıklarını, araç kredisinden dolayı da borçlu bulunduklarını, müvekkillerinin 15 yıl boyuncu yaptığı reklam faaliyetleri, tanıtma hizmetleri ve edindiği müşteri çevresinin davalı şirkete kalacağını ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 20.000,00 TL yoksun kalınan kâr, 5.000,00 TL maliyetleri henüz karşılanamayan yatırımlar sebebiyle uğranılan zarar ve 20.000,00 TL portföy tazminatı olmak üzere toplam 45.000,00 TL maddi tazminatın temerrüt tarihi olan 29.04.2010 tarihinden itibaren işleyecek, 100.000,00 TL manevi tazminatın ise dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte tahsilini talep ve dava etmiş; ıslah dilekçesiyle portföy tazminatı talebini 123.328,61 TL’ye yükseltmiştir.
Mahkemece uyulan bozma ilamına göre, taraflar arasındaki tek yetkili satıcılık sözleşmesinin haklı bir nedene dayanmadan yenilenmemiş olması nedeniyle davacının portföy tazminatı talebinde bulunabileceğine kanaat getirilmekle, bu kapsamda davacının Üner Yayıncılık’tan 2009 yılında 1.490,60 TL bedelli mal almış olduğunun ve yine davacının Best Yayıncılık’tan mal almadığının, cari hesabının da bulunmadığının tespit edilmiş olması karşısında bozma ilamı öncesinde tespit edilen 123.328,61 TL portföy tazminatından 1.490,60 TL mahsup edilerek davacının davalıdan 121.838,01 TL denkleştirme tazminatı talep etmekte haklı olduğu, davalının 30.04.2010 tarihli cevabi ihtar tarihi itibariyle temerrüde düştüğü kabul edilmek suretiyle davanın kısmen kabulü ile 121.838,01 TL denkleştirme tazminatının 30/04/2010 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmiştir.”

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi – 2015/10468 E. , 2016/4852 K.
“Davacılar vekili, taraflar arasında yaklaşık 15 yıldan beri süregelen tek satıcılık ilişkisinin bulunduğunu, davalının 25.02.2010 tarihinde gönderdiği e-mail ile sözleşmenin 2010 yılı için yenilenmeyeceği ihbarında bulunduğunu, sözleşmenin davalı tarafından feshinin haksız olduğunu, müvekkillerinin kârdan yoksun kaldığını, sözleşmenin devam edeceği inancı ile 2009 yılında iki adet araç satın aldıklarını, araçlardan birini düşük bedelle satmak zorunda kaldıklarını, araç kredisinden dolayı da borçlu bulunduklarını, müvekkillerinin 15 yıl boyuncu yaptığı reklam faaliyetleri, tanıtma hizmetleri ve edindiği müşteri çevresinin davalı şirkete kalacağını ileri sürerek, fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla 20.000,00 TL yoksun kalınan kar, 5.000,00 TL maliyetleri henüz karşılanamayan yatırımlar sebebiyle uğranılan zarar ve 20.000,00 TL portföy tazminatı olmak üzere toplam 45.000,00 TL maddi tazminatın temerrüt tarihi olan 29.04.2010 tarihinden itibaren işleyecek, 100.000,00 TL manevi tazminatın ise dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte tahsilini talep ve dava etmiş; ıslah dilekçesiyle portföy tazminatı talebini 123.328,61 TL’ye yükseltmiştir.
Davalı vekili, zamanaşımı def’inde bulunmuş, sözleşmenin feshedilmediğini, kendiliğinden sona erdiğini, yenilenmemesinin de haklı sebeplere dayandığını, maddi tazminat koşullarının oluşmadığını, davacının müşteri çevresine bir katkısının söz konusu olmadığını, bu nedenle portföy tazminatı talep edemeyeceğini, manevi tazminatın dayanağının bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir.”
“Mahkemece, iddia, savunma, bilirkişi raporu ve dosya kapsamına göre, davanın kısmen kabulüne, 123.328,61 TL denkleştirme tazminatının 30/04/2010 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline, davacıların yerinde görülmeyen sair istemlerinin reddine karar verilmiştir.”

Avukat Vekalet Ücreti Ne Kadardır?

Avukat vekalet ücreti, hakkınızda yürütülecek işlem ve dava üzerinden belirlenmektedir. Bilindiği üzere her yıl Türkiye Barolar Birliği tarafından hazırlanan “Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi” yasalaşarak yürürlüğe girer. Görülen davalarda avukat vekalet ücreti, bu tarifede belirtilen ücretin altında bir tutar olarak belirlenemez, dolayısıyla her zaman sabit ve kesin değildir. Bununla birlikte Baro tarafından belirtilen asgari ücret tarifesinin üzerinde bir avukatlık ücreti belirlenmesi mümkün olabilir.

İlgili Yazılarımız

  • İş Gücü Kaybı Tazminatı
  • Araç Değer Kaybı Hesaplama
  • Araç Değer Kaybı Tazminatı
  • Araç Hasar Fark Bedeli Tazminatı
  • İş Kazası Maddi Tazminat Hesaplama
  • Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
  • Franchise Sözleşmesi

Bizimle Nasıl İletişime Geçebilirsiniz?

Her türlü avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmetleri hakkında bilgi almak için 0545 588 0258 numarası üzerinden tarafımıza ulaşabilir, her türlü sorunuz için [email protected] adresine mail gönderebilirsiniz. Ücretli danışmanlık veya avukatlık hizmeti almak için tarafımız ile iletişime geçebilirsiniz. (Avukatlık Kanunu uyarınca ücretsiz danışmanlık ve bilgi verme hizmetimiz bulunmamaktadır.)

AV. İREM BİKE DEMİRHAN