Telif hakkı, bir eseri meydana getiren kişinin eser üzerindeki maddi ve manevi haklarını koruyan temel bir fikri mülkiyet hakkıdır. Bu hak, eserin izinsiz kullanılmasını, çoğaltılmasını ve yayılmasını engellemeyi amaçlar.
Telif Hakkı Nedir?
Telif hakkı, bir eseri oluşturan kişinin o eser üzerindeki manevi ve mali haklarını ifade eden ve eserlerin orijinalliğini koruyan fikri, hukuki bir kavramdır. Eser sahibine; eserinin nasıl kullanılacağına, çoğaltılacağına, yayımlanacağına ve kamuya sunulacağına dair özel yetkiler tanır. Türkiye’de telif haklarına ilişkin temel düzenlemeler 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ile yapılmıştır.
Telif hakkı; edebiyat, müzik, bilim, sanat, sinema, yazılım, mimari ve daha birçok alanda ortaya konulan özgün eserleri korur. Eserin ortaya çıkmasıyla birlikte kendiliğinden doğar; ayrıca bir tescil işlemine ihtiyaç yoktur. Telif hakkı sayesinde eser sahibinin yaratıcılığı güvence altına alınır ve izinsiz kullanımın önüne geçilir.
Kanun da açıklanan tanıma göre bir fikir ve sanat ürününün eser olarak kabul edilip koruma altına alınabilmesi için şu koşullar gerekir:
-Fikri bir çabanın ürünü olmalıdır
-Eser sahibinin kişisel özelliklerini yansıtmalıdır
-Somut bir şekle kavuşmuş olmalıdır
-Kanunda belirtilen eser türlerinden biri olmalıdır. (İlim ve edebiyat, Musiki, Güzel sanat, Sinema, İşlenmeler ve Derlemeler vb.)
Eser sahibi: Eser sahibi, Kanun da şöyle ifade edilmiştir:
“Bir eserin sahibi, onu meydana getirendir.” Bir işlenmenin ve derlemenin sahibi, asıl eser sahibinin hakları mahfuz kalmak şartıyla onu işleyendir. Sinema eserlerinde; yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı, eserin birlikte sahibidirler. Canlandırma tekniğiyle yapılmış sinema eserlerinde, animatör de eserin birlikte sahipleri arasındadır.
Telif Hakkının Yasal Hükümleri Nelerdir?
Telif hakkının yasal hükümleri 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunun da düzenlenmiştir. Eser sahiplerinin mali ve manevi menfaatleri bu Kanun çerçevesinde koruma altına alınmıştır.
Manevi Hakları Nelerdir?
Manevi haklar devredilemez ve eser sahibinin kişiliğine sıkı sıkıya bağlıdır.
Umuma arz hakkı: Bir eserin umuma arz edilip edilmemesini, yayımlanma zamanını ve tarzını münhasıran eser sahibi tayin eder. Yani eser; paylaşılacak mı paylaşılmayacak mı, ne zaman yayımlanacak, hangi biçimde (kitap, sergi, dijital yayın, konser vb.) kamuya sunulacak, bunların hepsine sadece eser sahibi karar verebilir. Kanunda bu madde ile ilgili şöyle bir de değişiklik yapılmıştır:
“(Değişik: 21/2/2001- 4630/8 md.) Eserin umuma arz edilmesi veya yayımlanma tarzı, sahibinin şeref ve itibarını zedeleyecek mahiyette ise eser sahibi, başkasına yazılı izin vermiş olsa bile eserin gerek aslının gerek işlenmiş şeklinin umuma tanıtılmasını veya yayımlanmasını menedebilir. Menetme yetkisinden sözleşme ile vazgeçmek hükümsüzdür. Diğer tarafın tazminat hakkı saklıdır”
Adın belirtilmesi hakkı: Eserin nasıl yayımlanacağına karar verme yetkisi (adıyla, müstear adla veya adsız) tamamen eser sahibine aittir. Ayrıca, güzel sanat eserlerinden üretilen kopyalarda veya işlenmiş eserlerde, asıl eser sahibinin adı veya işareti mutlaka belirtilmeli ve eserin kopya ya da işlenme olduğu açıkça gösterilmelidir.
Bir eserin kime ait olduğu konusunda uyuşmazlık ortaya çıkarsa, gerçek eser sahibi mahkemeden hak sahipliğinin tespitini isteyebilir.
Eserde değişiklik yapılmasını menetme yetkisi: “Madde 16 – Eser sahibinin izni olmadıkça eserde veyahut eser sahibinin adında kısaltmalar, ekleme ve başka değiştirmeler yapılamaz.”
Kanun da daha sonra yapılan değişiklikle birlikte şu madde getirilmiştir:
“(Değişik: 21/2/2001- 4630/9 md.) Eser sahibi kayıtsız ve şartsız olarak yazılı izin vermiş olsa bile şeref ve itibarını zedeleyen veya eserin mahiyet ve hususiyetlerini bozan her türlü değiştirilmeleri menedebilir. Menetme yetkisinden bu hususta sözleşme yapılmış olsa bile vazgeçmek hükümsüzdür.”
Eser sahibinin zilyed ve malike karşı hakları: Eser sahibi, bazı durumlarda eserinin orijinaline geçici süreyle erişme ve ondan yararlanma hakkına sahiptir. Bu hak, özellikle güzel sanat eserleri ile yazar veya bestecinin el yazısıyla yazdığı eserler için geçerlidir.
Eserin aslının başkasında bulunması (koleksiyoncu, müze, alıcı vb.) bu hakkı ortadan kaldırmaz; yeter ki eser sahibinin istediği kullanım, eserin korunması şartlarına uygun olsun. Ayrıca bu hak, güzel sanat eserlerinin ticaretini yapan kişiler tarafından eseri satın alanlara satış kataloglarında veya ilgili belgelerde bildirilmek zorundadır.
Mali Haklar Nelerdir?
Mali hakları kullanma yetkisi münhasıran eser sahibine aittir. Bir eserin yapımcısı veya yayımcısı, ancak eserin sahibi ile yapacağı sözleşmeye göre mali hakları kullanabilir. Mali haklar ise şunlardır:
–İşleme hakkı (bir romanın senaryoya dönüştürülmesi)
-Çoğaltma hakkı (Bir kitabın fotokopiyle veya dijital olarak çoğaltılması, bir müzik dosyasının kopyalanması vb.)
-Yayma hakkı (Bir kitabın kitapçılarda satışa çıkarılması, bir albümün CD olarak dağıtılması)
-Temsil hakkı (Bir tiyatro eserinin sahnelenmesi, bir şarkının konserde canlı çalınması)
-Umuma iletim hakkı (Bir filmin televizyonda veya dijital platformda yayınlanması, bir müzik parçasının YouTube veya Spotify ’da paylaşılması)
Mali Hakları Kimler Kullanabilir?
Eser sahibi, Kanun da belirtilen 14 ve 15. maddelerde kendisine verilen hakları nasıl kullanacağını belirlememişse ya da bu konuda bir kişiyi görevlendirmemişse, eser sahibi öldükten sonra bu hakları kullanma yetkisi sırasıyla; sağ kalan eşi ile çocuklarına ve mansup mirasçılarına, ana- babasına, kardeşlerine ait olur.
-Eser sahibinin ölümünden sonra, kanunda sayılan yakınları 14, 15 ve 16. maddelerdeki özel hakları 70 yıl boyunca kendi adlarına kullanabilir.
-Eser sahibi ve onun yerine geçebilecek kişiler yoksa ya da haklarını kullanmıyorsa ve ayrıca ilgili süreler de dolmuşsa, eser kültürel açıdan önemli görülüyorsa, bu durumda Kültür ve Turizm Bakanlığı eser üzerindeki özel hakları kendi adına kullanabilir.
Telif Alma Ücreti Nedir?
Telif ücreti, bir eserin kullanım hakkı için eser sahibine veya hak sahibine ödenen bedeli ifade eder. Telif ücreti; eserin türüne, kullanım şekline, süresine ve anlaşmanın kapsamına göre değişir.
Birçok farklı türde eser olduğu için hepsinin niteliği de farklılık göstermektedir. Bu nedenle telif fiyatı standart değildir; şu kriterlere göre değişir:
-Eserin niteliği (roman, fotoğraf, tablo, şarkı vb.)
-Kullanım amacı (ticari, reklam, akademik, kişisel kullanım)
-Kullanım süresi (tek seferlik, yıllık, süresiz)
-Kapsam (ülke içi, uluslararası; basılı ve dijital kullanım)
-Eserin bilinirliği ve piyasa değeri
-Güncel bilgi ve uygulamalar için Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü’nün duyuruları takip edilebilir.
Telif Geliri Nedir?
Telif geliri, bir kişi veya kurumun fikri mülkiyet haklarına sahip olduğu eserlerden elde ettiği gelirdir. Bu gelir; kitap, müzik, film, fotoğraf, yazılım gibi yaratıcı ürünlerin kullanımından veya lisanslanmasından doğar. Ayrıca bir eserin telif geliri elde edebilmesi için düzenlemeler 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunun da yer alması gerekir. Hem eser sahiplerinin haklarını koruma altına alır hem de eserlerin izinsiz kullanımının önüne geçer.
Eser sahipleri farklı yollarla telif geliri elde edebilirler. Örneğin;
-Yazarlar, kitap satışlarından belirli bir yüzde alarak gelir elde eder
-Müzisyenler, bestelerinin dijital platformlarda dinlenmesi, konserlerde çalınması veya albümlerde yer almasıyla kazanç sağlar.
-Yazılım geliştiriciler, ürettikleri yazılımları lisanslayarak veya doğrudan satarak telif geliri elde eder.
-Fotoğrafçılar ve sanatçılar, eserlerinin kullanım hakkını devrederek ya da çoğaltma- yayma izinleri vererek gelir kazanabilir.
Telif Hakkı İhlalinde Hangi Davalar Açılabilir?
Telif hakkı davalarında hem ceza hem de hukuk davaları açılabilir. Yapılan ihlalin türüne göre bu durum değişiklik gösterebilir. Örneğin; ‘Başkasına ait bir eseri kendi eseriymiş gibi göstermek’ fiili cezai sorumluluğu doğurabilir. Bu durumlarda eser sahibi, bağlantılı hak sahipleri veya yetkili meslek birlikleri suçun işlendiği yer savcılığına şikâyet edebilir.
Hukuk davalarında ise; Tecavüzün önlenmesi ve durdurulması davası, Maddi ve manevi tazminat davaları gibi davalar açılabilir.
Avukat Vekalet Ücreti Ne Kadardır?
Avukat vekalet ücreti, hakkınızda yürütülecek işlem ve dava üzerinden belirlenmektedir. Bilindiği üzere her yıl Türkiye Barolar Birliği tarafından hazırlanan “Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi” yasalaşarak yürürlüğe girer. Görülen davalarda avukat vekalet ücreti, bu tarifede belirtilen ücretin altında bir tutar olarak belirlenemez, dolayısıyla her zaman sabit ve kesin değildir. Bununla birlikte Baro tarafından belirtilen asgari ücret tarifesinin üzerinde bir avukatlık ücreti belirlenmesi mümkün olabilir.
İlgili Yazılarımız
- Rehin Hakkı
- Marka Hukuku
- Franchise Sözleşmesi
- Dezenformasyon Suçu 2026 (Fenomenler ve Kamuya Mal Olmuş Kişiler İçin Riskler)
- Mal Değişim Sözleşmesi (Trampa)
- Acente (TTK m.102)
- Ticari Temsilci
Bizimle Nasıl İletişime Geçebilirsiniz?
Her türlü avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmetleri hakkında bilgi almak için 0545 588 02 58 numarası üzerinden tarafımıza ulaşabilir, her türlü sorunuz için [email protected] adresine mail gönderebilirsiniz. Ücretli danışmanlık veya avukatlık hizmeti almak için tarafımız ile iletişime geçebilirsiniz. (Avukatlık Kanunu uyarınca ücretsiz danışmanlık ve bilgi verme hizmetimiz bulunmamaktadır.)
AV. İREM BİKE DEMİRHAN
